Ο Θε?δωρο? Π. Λιαν??, καθηγητ?? στο Πανεπιστ?μιο Ντ?ιβι? τη? Καλιφ?ρνια? και ομ?τιμο? καθηγητ?? Πολιτικ?? Οικονομ?α? στο Οικονομικ? Πανεπιστ?μιο Αθην?ν, δεν κρο?ει τον κ?δωνα του κινδ?νου για την ευρισκ?μενη σε σ?γχυση σ?μερα ανθρωπ?τητα. Μα? προειδοποιε? ?τι ε?μαστε ?δη μερικ?? φ?σει? ?πειτα απ? αυτ? την κρο?ση.
Στο βιβλ?ο, με επιστημονικ? αυστηρ?τητα, η οπο?α ?μω? δεν φοβ?ται να χρησιμοποιε? τον ?μεσο καθαρ? και γλαφυρ? λ?γο των καθημεριν?ν περιστ?σεων, εξετ?ζονται τ?σσερι? μορφ?? πλο?του: ο υλικ??, ο πνευματικ??, ο φυσικ?? και αυτ?? των εμπειρι?ν.
Ο υλικ?? πλο?το? ορ?ζεται ω? το σ?νολο των υλικ?ν αγαθ?ν που αποτελο?ν πηγ?? χρησιμ?τητα? για τον κ?τοχ? του?. Ε?ναι ο πλο?το? που αποφ?ρει εισ?δημα και παρ?γεται απ? τη ?συνεργασ?α? του ανθρ?που με τη φ?ση. Αυτ? η συνεργασ?α ?μω? εδ? και πολλ? χρ?νια ε?ναι ει? β?ρο? τη? φ?ση? και αν συνεχιστε? με τον ?διο τρ?πο, αυτ? θα σημ?νει το τ?λο? τ?σο τη? φ?ση? ?σο και του υλικο? πλο?του.
Ενα ωρα?ο παραμ?θι
Ο οικονομολ?γο? συγγραφ?α?, αντιθ?τω? με τι? αντιλ?ψει? των περισσ?τερων συναδ?λφων του οικονομολ?γων, υποστηρ?ζει ?τι ο υλικ?? πλο?το? δεν θα μπορε? να παρ?γεται για π?ντα αν συνεχιστο?ν οι σημερινο? ρυθμο? αν?πτυξη?. ?Η συνεχ?? αν?πτυξη ε?ναι ?να ωρα?ο παραμ?θι, ?να γλυκ? νανο?ρισμα που δεν ?χει αντ?κρισμα στον πραγματικ? κ?σμο? (σ. 128). Η αν?πτυξη που τ?ρα παρακολουθο?με ε?ναι δ?νειο απ? το μ?λλον. Η συν?χισ? τη? κ?νει πιο μικρ? το δι?στημα ζω?? αυτο? του μ?λλοντο?. Αλλ? μ?πω? αυτ? η συνεχ?? αν?πτυξη μει?νει τι? ανισ?τητε?; Ο?τε αυτ? επιτυγχ?νει, αντιθ?τω? τι? αυξ?νει.
Ο πνευματικ?? πλο?το? ε?ναι το σ?νολο των γν?σεων που ?χει ?να? ?νθρωπο?, αλλ? και η ικαν?τητα με την οπο?α αντιλαμβ?νεται τον κ?σμο. Αυτ?? ο πλο?το? διατηρε? μια αμφ?δρομη σχ?ση με τον υλικ?. Φυσικ?? ε?ναι ο πλο?το? που μα? παρ?χει η φ?ση χωρ?? την παρ?μβαση των ανθρ?πων και τ?λο? ο πλο?το? των εμπειρι?ν ε?ναι το ?θροισμα των ανθρωπ?νων πρ?ξεων. Εδ? θα επιμε?νω στο σημε?ο που ο συγγραφ?α? αναφ?ρεται στου? λ?γου? για του? οπο?ου? θεωρε? ?τι οι καλ?? πρ?ξει? ε?ναι πλο?το?, για να καταλ?ξει στο συμπ?ρασμα πω? ?τα συναισθ?ματα ικανοπο?ηση? και υπερηφ?νεια? που συσσωρε?ει στην ψυχ? του ο εν?ρετο? ?νθρωπο? ε?ναι ?να? πραγματικ?? ψυχικ?? πλο?το?? (σ. 116). Αυτ?? οι τρει? κατηγορ?ε? σε αντ?θεση με αυτ?ν του πλο?του ε?ναι απερι?ριστε? ω? προ? το μ?γεθ?? του?.
Η μελ?τη εκ μ?ρου? του συγγραφ?α του λεγ?μενου ?οικολογικο? ισοζυγ?ου? μα? εισ?γει στον πυρ?να αυτο? του βιβλ?ου. Το οικολογικ? ισοζ?γιο ε?ναι η διαφορ? του οικολογικο? αποτυπ?ματο? (ζ?τηση φυσικ?ν π?ρων) απ? τη βιο-ικαν?τητα (προσφορ?). Ο συγγραφ?α? παρατηρε? ?τι μετ? το 1970, ?που υπ?ρχε ισορροπ?α του οικολογικο? ισοζυγ?ου, το ?λλειμμα διαρκ?? αυξ?νεται. Και στη β?ση συγκεκριμ?νων στοιχε?ων που απεικον?ζουν την πραγματικ?τητα (δε? Π?νακα 6.2) τον?ζει πω? ?ο υλικ?? πλο?το? τη? ανθρωπ?τητα? ?χει υπερβε? το αν?τατο ?ριο που οι π?ροι τη? Γη? προσδιορ?ζουν. Περαιτ?ρω αν?πτυξη, αν υπ?ρξει, θα καταστε? δυνατ? ει? β?ρο? του φυσικο? περιβ?λλοντο? του πλαν?τη? (σ. 139).
Η υπερκαταν?λωση ε?ναι το πρ?το καμπαν?κι κινδ?νου. Ο υπερπληθυσμ?? το δε?τερο. Εδ? αναφ?ρεται - χωρ?? να την προσυπογρ?φει απ?λυτα ?σον αφορ? τη χρονικ? προθεσμ?α, ?χι ?μω? ?σον αφορ? και την πορε?α προ? τα εκε? - στην ?προφητε?α? του μικροβιολ?γου καθηγητ? Frank Fenner. Σ?μφωνα με αυτ?ν, στα επ?μενα 100 χρ?νια το ανθρ?πινο ε?δο? θα εξαφανιστε? λ?γω τη? υπερκαταν?λωση? των πλουσ?ων και του υπερπληθυσμο? των φτωχ?ν. Εντυπωσιακ? ε?ναι εδ? το στοιχε?ο που παραθ?τει ο Λιαν??. Αν θ?λουμε να επιβι?σει η ανθρωπ?τητα, θα πρ?πει να μειωθε? ο πληθυσμ?? τη? Γη? στα μισ? απ' αυτ? που ε?ναι σ?μερα (στα 3,6 δισ., απ? 7,5 δισ. που ε?ναι τ?ρα) ? αλλι?? να μειωθε? η καταν?λωση στο μισ? (στα 4.800 δολ?ρια απ? 10.000 σ?μερα).
Η μετ?βαση
Υπ?ρχουν τρ?ποι να αντιμετωπιστο?ν αυτο? οι δυο εχθρο? τη? συν?χιση? του ανθρ?πινου ε?δου?; Ο συγγραφ?α? προτε?νει τη μετ?βαση απ? το μοντ?λο τη? αν?πτυξη? σε αυτ? τη? σταθερ?? οικονομ?α?. Η ιδ?α τη? σταθερ?? οικονομ?α? ε?ναι π?ρα πολ? παλι?, αλλ? αυτ? που κατ? τον συγγραφ?α θα τη χαρακτ?ριζε σ?μερα ε?ναι η αν?γκη η συνολικ? παραγωγ? (το ΑΕΠ) να παραμ?νει σταθερ? και σε τ?τοιο μ?γεθο? που να απορροφ? του? διαθ?σιμου? φυσικο?? π?ρου?, χωρ?? να προκαλε? περιβαλλοντικ? προβλ?ματα. Απ? την ?λλη, αυτ? η σταθερ? οικονομ?α για να εφαρμοστε?, πρ?πει να επιβ?λει - ?σο και αν αυτ? φα?νεται ?τι παραβι?ζει κεκτημ?να ανθρ?πινα δικαι?ματα - πολιτικ?? ελ?γχου των γενν?σεων.
Οι προτ?σει? εδ? του συγγραφ?α και ιδιαιτ?ρω? αυτ? περ? ?διεθνο?? χρηματιστηρ?ου δικαιωμ?των τεκνοπο?ηση?? αποτελο?ν - κατ? τη γν?μη μου - τον αδ?ναμο κρ?κο εν?? γερ? κρατημ?νου στην επιστημονικ?, και ?χι μ?νο, πραγματικ?τητα βιβλ?ου. Η αντιαναπτυξιακ? ζ?ση του οικονομολ?γου καθηγητ? δεν πρ?πει ?μω? να οδηγ?σει κ?ποιου? σε βιαστικ? συμπερ?σματα για το βιβλ?ο. Αυτ? δεν αποτελε? τμ?μα μια? σειρ?? καταστροφολογικ?ν βιβλ?ων, αλλ? συμπ?κνωση τη? σκ?ψη? εν?? ανθρ?που που στην επιστημονικ? του καρι?ρα, αλλ? και στι? συχν?τατε? δημ?σιε? παρεμβ?σει? του, ποτ? δεν δ?σταζε να βλ?πει προβλ?ματα εκε? ?που ?λλοι ?βλεπαν λ?σει?.

Προτ?σει?
Η σταθερ? οικονομ?α ω? μεικτ? οικονομ?α
Σ?μερα η αν?πτυξη, ?στω και η βι?σιμη, προτε?νεται ω? η μ?νη λ?ση για τη δι?ξοδο τη? χ?ρα?, τη? Ευρ?πη? και του κ?σμου ολ?κληρου απ? την κρ?ση. Αντιθ?τω? ο συγγραφ?α? τον?ζει ?τι η συν?χισ? τη? αποτελε? διαβατ?ριο για την καταστροφ?. Και πο? η πρωτοτυπ?α, μπορε? να σπε?σει να ρωτ?σει ο βιαστικ?? αναγν?στη?; Τ?σοι και τ?σοι ισχυρ?ζονται κ?τι τ?τοιο, τουλ?χιστον τα τελευτα?α 50 χρ?νια. Ο καθηγητ?? Λιαν?? ?μω? δεν καταστροφολογε?. Στη β?ση μια? ιδια?τερα απολαυστικ?? γραφ??, διανθισμ?νη? με περιστατικ? απ? τι? καθημεριν?? δρ?σει? και εμπειρ?ε? των ανθρ?πων, καταθ?τει προτ?σει? – ?σω? και μερικ?? αμφιλεγ?μενε? – για το μοντ?λο τη? σταθερ?? οικονομ?α? ω? μεικτ?? οικονομ?α?. Η ιδιαιτ?ρω? εντυπωσιακ? κριτικ? του μοντ?λου τη? συνεχο?? αν?πτυξη? αποτελε? το ?πλο με το οπο?ο ο συγγραφ?α? υπερβα?νει τι? αδυναμ?ε? των προτ?σε?ν του. Βεβα?ω? υπ?ρχει και μια εκ μ?ρου? του συγγραφ?α αναφορ? στην κριτικ? που ασκε? η οικονομικ? ορθοδοξ?α στι? αντιλ?ψει? για το τ?λο? τη? αν?πτυξη?. Καλ? θα ?ταν ο αναγν?στη? να διαβ?σει με προσοχ? αυτ?? τι? σελ?δε?, για να γνωρ?σει τα επιχειρ?ματα και τη? ?λλη? πλευρ??. Τελικ? για τον συγγραφ?α τα ?ρια τη? υπερκαταν?λωση? απ? τη μια και του υπερπληθυσμο? απ? την ?λλη κ?νουν αναγκα?α τη συν?χιση μια? συζ?τηση? που αφορ? το αν πρ?πει να ζο?με σαν τον ?γιο Φραγκ?σκο ? τον Ων?ση. Βεβα?ω?, καλ? θα ?ταν να υπερβο?με και του? δυο ? να βρο?με μια μ?ση οδ?, ?πω? προτε?νει ο συγγραφ?α?. Αλλ? αυτ? ε?ναι μια ?λλη συζ?τηση.

Θε?δωρο? Π. Λιαν?? 
Περ? πλο?του και σταθερ?? οικονομ?α? 
Εκδ. Καστανι?τη, 2018, σελ. 304
Τιμ?: 10,60 ευρ?