Το ?Λ?κνο του Ευρωπα?κο? Πολιτισμο?. Οι συμβολισμο? τη? "Σκεπτ?μενη? Αθην??"? ε?ναι περισσ?τερο ?να δοκ?μιο, μια εκτεν?? meditation, ?να? αναστοχασμ?? π?νω στην προ?λευση και την ταυτ?τητα του δυτικο? πολιτισμο?. Το π?νημα του Προ?δρου τη? Δημοκρατ?α?, το οπο?ο ξεκ?νησε ω? ομιλ?α κατ? την ?ναρξη των εργασι?ν το? Athens Democracy Forum στι? 13 Σεπτεμβρ?ου 2017, περι?χει και αγγλικ? και γαλλικ? μετ?φραση. Αν?κει, για να αναφερθ? μ?νο στον αγγλ?φωνο επιστημονικ? χ?ρο, στην ?δια χορε?α μελετ?ν με το βιβλ?ο Hellenism and the modern world (Λονδ?νο, 1953) του Gilbert Murray, καθηγητ? τη? Αρχα?α? Ελληνικ?? Φιλολογ?α? στην Οξφ?ρδη (1908-36). Το μικρ? αυτ? βιβλ?ο βασ?στηκε επ?ση? σε ομιλ?ε? το? συγγραφ?α στη Radio-Diffusion Fran?aise και στο ΒΒC το 1952-3. Εκδ?θηκε σε μια ιστορικ? στιγμ?, ?ταν πολλο? Ευρωπα?οι διαισθ?νονταν ?τι ?φθινε η επ?δραση τη? τραυματισμ?νη? μεταπολεμικ?? ηπε?ρου στην υφ?λιο, εν? αντιμετ?πιζαν αν?συχοι τη σ?γκρουση αν?μεσα στον δυτικ? πολιτισμ? και τον βαρβαρισμ?. ?Διαθ?τουμε ?ναν σπουδα?ο πολιτισμ?, τον οπο?ο μπορε? να απολ?σουμε ? να διασ?σουμε? (?We have a great civilization to lose or save?) υπενθ?μισε ο Murray.
Δεν ε?ναι τυχα?ο ?τι, σε αν?λογε? συγκυρ?ε?, πολλο? αναλογ?ζονται μεγαλοφ?νω? ?ποιε? ε?ναι οι ιδιαιτερ?τητε? του ευρωπα?κο? πολιτισμο?, κατ? β?ση ελληνικο? και χριστιανικο?, τον οπο?ο υπερασπιστ?καμε ? καλο?μαστε να υπερασπιστο?με?. Παρ? την ?νσταση του Τερτουλιανο?, του λατ?νου πατ?ρα τη? Εκκλησ?α? στο τ?λο? του 2ου αι?να, ?τι σχ?ση ?χει η Αθ?να με την Ιερουσαλ?μ;?, οι ειδικο? εξακολουθο?ν ?? σ?μερα να αναλ?ουν την ταυτ?τητα τη? Δ?ση?, ανατρ?χοντα? στι? συντεταγμ?νε? Αθ?να - Ρ?μη - Ιεροσ?λυμα. Ισω? ο Paul Valéry δεν επισ?μανε πρ?το? την τρισυπ?στατη καταγωγ? τη? Ευρ?πη? το 1919. Η θ?ση του ?μω?, την οπο?α επικαλε?ται ο ΠτΔ και η οπο?α επικρατε? ακ?μη στην Ευρ?πη, ε?ναι το πορφυρ? ν?μα του παρ?ντο? βιβλ?ου.
Η αφετηρ?α, εξ η? και ο υπ?τιτλο? του βιβλ?ου, ε?ναι η ?Σκεπτ?μενη Αθην??, μια αν?γλυφη αναθηματικ? στ?λη σε παριαν? μ?ρμαρο, χρονολογο?μενη περ? το 460 π.Χ., η οπο?α βρ?σκεται στο Μουσε?ο Ακρ?πολη?. Η θε? στ?κεται μπροστ? σε μια στ?λη. Η εσωτερικ? αυτ? στ?λη αναφ?ρεται στην εξωτερικ? περικλε?ουσα στ?λη, αναδιπλασι?ζοντα? αυτοσυνε?δητα την εικ?να. Η Αθην? σκ?φτεται μελαγχολικ?, σαν να ανακαλε? στη μν?μη του? πεσ?ντε? στον Μαραθ?να ? στι? Πλαται??. Πρ?κειται για την κατεξοχ?ν εγκεφαλικ? θε?τητα, γεννημ?νη απ? το κραν?ο του Δ?α. Ε?ναι, ?επομ?νω?, ?να πρ?τη? τ?ξεω? σ?μβολο του αρχαιοελληνικο? πολιτισμο?, ο οπο?ο? αναπτ?χθηκε μ?σα απ? ρηξικ?λευθε? νοοτροπ?ε? και ιδ?ε? τι? οπο?ε? ανασκοπε? ο συγγραφ?α?.
Ο Προκ?πη? Παυλ?πουλο? μνημονε?ει τη σκην? απ? του? Π?ρσε? του Αισχ?λου, στην οπο?α η βασιλομ?τωρ τη? Περσ?α? Ατοσσα ρωτ? τον Χορ? -?υποθ?τω με περ?φοβη περιφρ?νηση -??Πο? βρ?σκεται η Αθ?να;? (στ. 231). ?Μακρι?, προ? τη μερι? που γ?ρνει και δ?ει ο βασιλι?? Ηλιο?? (στ. 232) απαντ? ο Χορ??. Η τυπικ? αυτ? αισχ?λειο? περ?φραση ε?ναι, σημει?νει ο συγγραφ?α? (σελ. 18), ?γεν?θλια αναφορ? στη Δ?ση?: η φαντασι?δη? χαρτογραφ?α τη? Δ?ση? και τη? Ανατολ?? εγκαινι?ζεται στου? Π?ρσε?. Η Εσπερ?α ε?ναι πραγματικ? το λ?κνο του πρωτ?τυπου πολιτισμο? τη? ελευθερ?α?. Προτο? απομακρυνθε? ο συγγραφ?α? απ? τον απ?ηχο τη? ναυμαχ?α? τη? Σαλαμ?να? στου? Π?ρσε?, συγκινε? παρατηρ?ντα? ?τι (σελ. 20): ?...το ?ριο μεταξ? Ανατολ?? και Δ?ση? που χ?ραξαν οι Αρχα?οι Ελληνε? ?ναντι των Μ?δων εξακολουθε? να ισχ?ει, η δε Ανατολ? ?χει ακ?μη πολ? δρ?μο να διαν?σει, αν φυσικ? το θ?λει, για να συναντ?σει την "ψυχ?" τη? Δ?ση??. Πρ?κειται για ?να μ?νυμα προ? δεσποτικ? καθεστ?τα στην Ανατολ? και επ?κεινα.
Οι ?ωνε? στοχαστ?? το? 6ου και του 5ου αι?να π.Χ. κατ?λιπαν μια ?ριζοσπαστικ?, δημιουργικ? παρακαταθ?κη?. Αναζητ?ντα? τι? απαρχ?? και τη σ?νθεση του Σ?μπαντο?, του κ?σμου, ?θεσαν σε δε?τερη μο?ρα του? θεο??, χωρ?? ?μω? να του? εξοβελ?σουν. Γι' αυτ? και οι προσωκρατικο? αυτο? διανοο?μενοι εισ?γαγαν την ?απομ?γευση? (σελ. 29-30). Δηλαδ?, η συστηματικ? εξ?γηση αφα?ρεσε την αχλ? του μυστηρ?ου, η οπο?α περι?βαλλε το Σ?μπαν. Η διανοητικ? ανοιχτοσ?νη και η φιλοπερι?ργεια ε?ναι, ?σω?, το μεγαλ?τερο και διαρκ?στερο επ?τευγμα των Ελλ?νων.
Συχν? λησμονο?με τη συμβολ? τη? Ρ?μη? στη δικονομικ? και ερμηνευτικ? παρ?δοση του δικα?ου στη Δ?ση. Η σοβινιστικ? διατ?πωση του Κικ?ρωνα στον δι?λογο de Oratore (1.105) περι?χει κ?ποια δ?ση αλ?θεια?: ?Εκε? που ε?ναι ανυπ?ρβλητοι οι Ρωμα?οι ε?ναι το δ?καιο. Μπροστ? στο δικ? μα? δ?καιο, οι κ?δικε? των φημισμ?νων ελλ?νων νομοθετ?ν ε?ναι παιδαρι?δει??. Μ?α απ? τι? πλ?ον ουσιαστικ?? ρωμα?κ?? ?ννοιε? παραμ?νει σ?μερα η res publica, η πολιτε?α ω? υπερκειμ?νη του κοινωνικο? συν?λου, ?πω? σημει?νει ο συγγραφ?α?. Η res publica, ?πω? ?λλωστε το κοιν? συμφ?ρον κατ? τον Αριστοτ?λη, προοικον?μησε το κρ?το? δικα?ου. Ο ΠτΔ, διακεκριμ?νο? καθηγητ?? τη? Νομικ?? Σχολ?? Αθην?ν, αναλ?ει αυτ?ν και ?λλε? συμβολ?? του ρωμα?κο? δικα?ου.
Απ? τη Ρ?μη ο Πρ?εδρο? ταξιδε?ει στην Ιερουσαλ?μ, την τρ?τη πρωτε?ουσα του δυτικο? πολιτισμο?. Η αν?λυση αναδεικν?ει εναργ?? και ευθαρσ?? τον χριστιανισμ?, ορθ?τερα τον ιουδαιοχριστιανισμ?, ω? αντηρ?δα του πολιτισμο? μα?. Στον εκκοσμικευμ?νο 21ο αι?να ε?ναι ε?κολο να ξεχ?σουμε ? να υποβαθμ?σουμε τι? χριστιανικ?? καταβολ?? τη? Δ?ση?. Διαφα?νεται και π?λι η νομικ? φυσιογνωμ?α του συγγραφ?α στη σελ. 49, ?που πραγματε?εται τον λ?γο του Χριστο?: ?Μη νομ?σητε ?τι ?λθον καταλ?σαι τ?ν ν?μον ? το?? προφ?τα?· ο?κ ?λθον καταλ?σαι, ?λλ? πληρ?σαι? (Ματθ. 5,17). Στο χωρ?ο αυτ? στηρ?χτηκε η θ?ση των πρ?των χριστιαν?ν διανοητ?ν, ?πω? ο Ιουστ?νο? Μ?ρτυ? (2ο? αι?να?), ?τι ο Χριστ?? υπερακ?ντισε και συμπλ?ρωσε ?χι μ?νο την τυπoλατρ?α του μωσα?κο? ν?μου, ?πω? προτε?νει ο συγγραφ?α? (σελ. 49 κ.ε.), αλλ? και την αρχαιοελληνικ? παρ?δοση τη? ορθολογικ?? αναζ?τηση?.
Στον πρ?ιμο χριστιανισμ? η αριστοτελικ? κοινων?α, δηλαδ? η σ?μπραξη των πολιτ?ν στο πολιτισμικ? περιβ?λλον τη? π?λη? - κρ?του?, αναβαπτ?στηκε σε ?κοινων?α προσ?πων?, ?πω? παρατηρε? ο συγγραφ?α?· η δε στωικ? οικε?ωση, το ?μφυτο συνα?σθημα τη? τα?τιση? με τον πλησ?ον, επενδ?θηκε με το ν?ημα και την αξ?ωση τη? φιλαλληλ?α? και τη? υπ?ρτατη? αγ?πη?. Η πραγμ?τευση του χριστιανικο? πυλ?να τη? Δ?ση? ηχε? σαν μ?νυμα ελπιδοφ?ρο. Η χριστιανικ?? ?μπνευση? αρχ? τη? αλληλεγγ?η? ?θεσπ?ζεται σε ?λα τα προο?μια των διαδοχικ?ν Ευρωπα?κ?ν Συνθηκ?ν? (σελ. 55).
Εχοντα? καταστ?σει αν?γλυφα τα κ?ρια διανοητικ? και πνευματικ? συστατικ? του δυτικο? πολιτισμο?, ο ΠτΔ επιστρ?φει (σελ. 61) στη γλυπτ? Αθην? ω? σ?μβολο τη? ευρωπα?κ?? παιδε?α? και συν?μα του θ?ρρου?. ?Το δε Θ?ρρο? τη? Αρχα?α? Ελλ?δα? βρ?σκει τον κολοφ?να του... στη Στα?ρωση?. Οταν δι?βασα την πρ?ταση αυτ?, θυμ?θηκα ?τι και ο Σωκρ?τη? (τον οπο?ο ο Ιουστ?νο? θεωρο?σε προ Χριστο? χριστιαν?) θα μπορο?σε να ε?χε σταυρωθε?, αντ? να πιει το κ?νειο. Το κ?νειο, ω? προ??ν ακριβ?, ?ταν ?ργανο θαν?του πολυτελε?α?, εν? η στα?ρωση κ?στιζε πολ? λιγ?τερο. Σαν τον Χριστ?, ο γεννα?ο? αυτ?? διδ?σκαλο? δεν κατ?γραψε τι? θ?σει? του για τι? οπο?ε? και θανατ?θηκε. Ακ?μη και αν πολλο? σ?μερα στη Δ?ση δεν ε?ναι συνειδητ? χριστιανο?, ε?ναι, π?ντω?, τρ?πον τιν? Ελληνε?, καθ?? ισχ?ει η σκ?ψη του André Malraux, με την οπο?α κλε?νει το βιβλ?ο: ?Και μια κρυφ? Ελλ?δα υπ?ρχει στην καρδι? ?λων των ανθρ?πων τη? Δ?ση??.

Ο Ιω?ννη? Πετρ?πουλο? ε?ναι καθηγητ?? Αρχα?α? Ελληνικ?? Φιλολογ?α? του ΔΠΘ και διευθυντ?? του Κ?ντρου Ελληνικ?ν Σπουδ?ν - Ελλ?δο? (CHS - GR) του Πανεπιστημ?ου Harvard. Το κε?μενο βασ?ζεται στην παρουσ?αση του βιβλ?ου του ΠτΔ που πραγματοποι?θηκε στι? αρχ?? Ιουλ?ου στη Σ?ρο, στο πλα?σιο του 4ου Διεθνο?? Θερινο? Πανεπιστημ?ου ?Ελληνικ? Γλ?σσα, Πολιτισμ?? και ΜΜΕ?

Προκ?πη? Β. Παυλ?πουλο?
Στο λ?κνο του ευρωπα?κο? πολιτισμο?
Οι συμβολισμο? τη? ?Σκεπτ?μενη? Αθην???
Εκδ. Gutenberg, 2017, σελ. 166
Τιμ? 11 ευρ?