Σαν σ?μερα, την 1η Αυγο?στου 1819, γεννι?ταν ?να? τιτ?να? των αμερικανικ?ν και παγκ?σμιων γραμμ?των, ο Χ?ρμαν Μ?λβιλ, που ?μελε να κληροδοτ?σει στην ανθρωπ?τητα δ?ο τερ?στια κε?μενα, το μυθιστ?ρημα ?Μ?μπι Ντικ? και το δι?γημα ?Μπ?ρτλεμπι, ο γραφ?α??, που ακ?μη διαβ?ζονται με π?θο? και ερμηνε?ονται, συζητιο?νται και ορθοτομο?νται κριτικ? με ?σβεστο ζ?λο.

Τρ?το απ? τα οκτ? παιδι? τη? οικογ?νει?? του, ο Μ?λβιλ ?χασε τον πατ?ρα του σε ηλικ?α 14 ετ?ν και για να κερδ?σει τα προ? το ζην χρει?σθηκε να εργασθε? σε πλ?θο? επαγγ?λματα, γ?ρισε τον κ?σμο, ?γινε φαλαινοθ?ρα?, αιχμαλωτ?σθηκε στι? ν?τιε? θ?λασσε? και κρατ?θηκε απ? μ?α φυλ? κανιβ?λων και απ?δρασε, μ?χρι που ?ρχισε να γρ?φει. Τα πρ?τα του γραπτ?, που αντλο?σαν ?μπνευση απ? τι? προσωπικ?? του περιπ?τειε?, τον ?καναν σχετικ? γνωστ?. ?ταν το 1851, ?ταν δημοσ?ευσε το ?Μ?μπι Ντικ?, το ?ργο του π?ρασε αρχικ? απαρατ?ρητο. ‘Επρεπε να περιμ?νει πολλ?? δεκαετ?ε? αργ?τερα, ?ταν οι κριτικο? του 20ου αι?να το αποθ?ωσαν ω? ?ργο με μεγ?λη σημειολογικ? β?θο?, με αποτ?λεσμα το μυθιστ?ρημ? και ο συγγραφ?α? του να αν?λθουν σε μεγαλ?τερη περιωπ? στο π?νθεον τη? λογοτεχν?α?. Η εκατονταετηρ?δα απ? τη γ?ννησ? του, το 1919, στ?θηκε η αφετηρ?α για την αναγ?ννηση του ?ργου του, ?να αληθιν? Melville Revival, εν? το αδημοσ?ευτο εν ζω? μυθιστ?ρημ? του ?Μπ?λι Μπαντ? εκδ?θηκε το 1924 και γν?ρισε μεγ?λη επιτυχ?α.

Ωστ?σο, στην εποχ? του τα πρ?γματα για τον Μ?λβιλ δεν εξελ?χθηκαν ευνο?κ?. Οι κακοτυχ?ε? που τον κατ?τρεχαν τον ?φεραν να εργ?ζεται ω? ?σημο? επιθεωρητ?? των τελωνε?ων ω? το 1866. Η ζω? το? συμπεριφ?ρθηκε με σκληρ?τητα, ε?δε ?ναν απ? του? γιο?? του να αυτοκτονε?, το 1857, και π?θανε ξεχασμ?νο? κι ?σημο? το 1899.

Ο ?διο? ο Μ?λβιλ δεν θ?λησε ποτ? να αναγνωσθε? ο Μ?μπι Ντικ, ω? μ?α αλληγορ?α για το καλ?, ? το κακ?. Η λευκ? φ?λαινα, που κυνηγ? εμμονικ? και παθιασμ?να ο πλο?αρχο? ?ιχαμπ, πρ?θυμο? να θυσι?σει το πλ?ρωμα, το πλο?ο του Pequod και την ?δια τη ζω? του, αντιπροσωπε?ει τη μαν?α του ανθρ?που μπροστ? στο αβυθομ?τρητο και το ?γνωστο. ?Αυτ? το ?γνωρο πλ?σμα ε?ναι εκε?νο που μισ? ?σο τ?ποτε ?λλο. Θ?λω να πν?ξω σε αυτ? το μ?σο? μου?, τ?νιζε ο πλο?αρχο? στο πλ?ρωμ? του. Η μαν?α του αυτ? ?σπρωχνε τον ?ιχαμπ στο να συστρατε?σει ?λου? στην ανεξ?ντλητη και υπ?ρογκη το?τη μ?χη, στον εξακοντισμ? προ? το ?γνωστο και απρ?βλεπτο.

Εντελ?? διαφορετικ? ε?ναι τα κ?νητρα του ?γραφ?α Μπ?ρτλεμπι?, του ιδια?τερου αυτο? διηγ?ματο?, που συμπεριλαμβαν?ταν στην συλλογ? ?The Piazza Tales?, του 1856. Μ?α παρ?ξενη, υπαρξιακ?, ιστορ?α, γραμμ?νη με την υπαινικτικ? απλ?τητα και την ανατροπ? του ?ποιου ρεαλισμο? των αφηγο?μενων γεγον?των, που προαναγγ?λλουν το ?φο? εν?? Κ?φκα, ? εν?? Ρ?μπερτ Β?λζερ. Αφορ? την αλλ?κοτη συμπεριφορ? εν?? γραφ?α, που μετ? την εξωπραγματικ? παραγωγικ?τητα των πρ?των τρι?ν ημερ?ν στο δικηγορικ? γραφε?ο, αρχ?ζει να αρνε?ται οποιαδ?ποτε ?λλη εργασ?α του ανατ?θεται, αναπ?μποντα? πεισματικ?, αλλ? χωρ?? β?α και επιθετικ?τητα, την αφοπλιστικ? φρ?ση που ?μελλε να γ?νει κλασσικ? ?Θα προτιμο?σα να μην…?(I would rather not to…). Μ?α απ?ντηση που διαλ?ει ?λου? του? καν?νε?, ε?τε συμπεριφορ??, ε?τε εργασ?α?, ε?τε του παιχνιδιο? αν?μεσα σε εργοδ?τη και εργαζ?μενο. Μ?α φρ?ση, που σ?μφωνα με τον μεγ?λο Γ?λλο φιλ?σοφο Ζυλ Ντελ?ζ–που αφι?ρωσε ?να μεγ?λο και ιστορικ? δοκ?μιο π?νω στον Μπ?ρτλεμπι, Bartleby, or ‘the Formula’–συνιστ? ??να κεν? μ?σα στη γλ?σσα?. Ε?ναι η ‘φ?ρμουλα’ που αποτελε? μ?α ?μετασχηματιστικ? εκφορ??, που μα? επαναφ?ρει π?σω στη ζω? χωρ?? ?μω? να ανατρ?χει σε ορθολογικ?? δικαιολογ?σει γι’ αυτ?, ?πω? τον?ζει ο Ντελ?ζ, αποφαιν?μενο? πω? ?το μυθιστ?ρημα, ?πω? και η ζω?, δεν απαιτε? δικαιολ?γηση?.

Η εντ?πωση που προξενε? η απ?ντηση του Μπ?ρτλεμπι στον εργοδ?τη του και αφηγητ? τη? αλλ?κοτη? ιστορ?α? του ε?ναι τερ?στια. ?χι μ?νον γιατ? ο υπερπαραγωγικ??, πρ?θυμο? και συνεπ?? γραφ?α? που προσ?λαβε αρνε?ται πλ?ον να εκτελ?σει την παραμικρ? παραγγελ?α, αλλ? για τον τρ?πο που το πρ?ττει. Χωρ?? να υψ?νει τη φων?, χωρ?? καυγ?δε?, χωρ?? να δημιουργε? ?χθρα. Απλ?? επιβ?λλεται μ?σω τη? ευγενικ?? του ?ρνηση?: θα προτιμο?σε να μην το κ?νει. Απλ?. Ο Μπ?ρτλεμπι βγα?νει ?ξω απ? τον κ?κλο των σχ?σεων, θετικ?ν, ? αρνητικ?ν, που συνδ?ουν του? ανθρ?που? που ευπειθ??, ? εξ αν?γκη?, με αλληλεγγ?η, ? ανταγωνισμο??, επιτελο?ν μ?α κοιν? εργασ?α. Η ?πεισιθ?νατη ευγεν?? αδιαφορ?α του? φ?ρνει σε αδι?ξοδο τον εργοδ?τη του, που σ?ντομα παραιτε?ται μπροστ? στην ?ρνηση αυτ?. ?Θα ?μουν εγ? ?να? καν?για? ε?ν τολμο?σα να μουρμουρ?σω μ?α σκληρ? κουβ?ντα εν?ντια σε αυτ?ν τον πιο θλιμμ?νο ?νθρωπο του κ?σμου?, παραδ?χεται ο αφηγητ??. Η αποστασιοπο?ηση του Μπ?ρτλεμπι γ?νεται ?λο και μεγαλ?τερη και καθ??, σταδιακ?, καταλαμβ?νει το γραφε?ο, ζ?ντα? εκε? μ?ρα και ν?κτα, αρνο?μενο? να φ?γει, ε?ναι ο δικηγ?ρο? και οι βοηθο? του εκε?νοι που στο τ?λο? αλλ?ζουν γραφε?ο και κτ?ριο.

Ο κ?σμο? του Μπ?ρτλεμπι ε?ναι αυτ?? των μεγαλουπ?λεων, εντελ?? διαφορετικ?? απ? εκε?νον των ανοικτ?ν θαλασσ?ν και του ?γνωστου στον Μ?μπι Ντικ. Ε?ναι ο κ?σμο? τη? επιχε?ρηση?, τη? δραστηρι?τητα? που ξαφνικ? μεταμορφ?νεται σε κεν?. ?πω? εξηγε? ο αφηγητ?? δικηγ?ρο?, τι? Κυριακ?? η Γου?λ Στριτ ε?ναι μ?α ?ρημο? ?και κ?θε βρ?δυ τι? καθημεριν?? ε?ναι μ?α απελπισ?α?. Ο κ?σμο? του Μπ?ρτλεμπι ε?ναι και ο δικ?? μα? κ?σμο?. Και, ?πω? ?γραφε σχετικ? με το δι?γημα ο Ισπαν?? φιλ?σοφο? Χοσ? Λου?? Π?ρδο, ο καθ?να? προκειμ?νου να προστατευθε? απ? τι? εξουσ?ε? που θ?λουν ?να τον εντ?ξουν σε κ?ποιο πλα?σιο στο οπο?ο να ?χει μ?α καθαρ? σημασ?α?, εκε?νο? ?καμουφλ?ρεται στη μορφ? του ‘οποιουδ?ποτε’: ?να? ?νθρωπο?, στην κυριολεξ?α τη? ?ννοια?, ?να? αμβλ??, χωρ?? γων?ε?, επ?πεδο? και οποιοσδ?ποτε ανθρωπ?κο??. Που κ?νει πειθ?νια ?,τι το ζητο?ν. Και που παραμ?νει εξοβελισμ?νο?–χωρ?? δεσμο??, χωρ?? σημασ?α, χωρ?? ζ?λο να επιδι?ξει την ευτυχ?α του–αναλαμβ?νοντα? τη ζοφερ? του μοναξι?. Ο Μπ?ρτλεμπι παντοτιν? ενσαρκ?νει την ανθρ?πινη παρα?τηση, τη στ?ση του ανθρ?που που νοι?θοντα? ?τι δεν μπορε? να επηρε?σει τα πρ?γματα, αφ?νει τα πρ?γματα αυτ? να τον προσπερ?σουν και ?προτιμ? να μην? κ?νει τ?ποτα.

Πηγ?: ΑΠΕ-ΜΠΕ