Στηριγμ?νο? σε μια πλο?σια βιβλιογραφ?α και σε μια σειρ? εμπειρικ?ν ερευν?ν, ο καθηγητ?? Δημ?σια? Πολιτικ?? στο Πανεπιστ?μιο τη? Λωζ?ννη? Γι?ννη? Παπαδ?πουλο? σηκ?νει το ?π?πλο τη? ?γνοι??? μα? σχετικ? με το ποια ε?ναι τα προβλ?ματα που αντιμετωπ?ζουν οι δημοκρατ?ε? και απαντ? στο ερ?τημα για το αν αυτ?? οι εξελ?ξει? σημα?νουν και το τ?λο? των δημοκρατι?ν.
Οι απαντ?σει? του στι? προκλ?σει? που απειλο?ν τη δημοκρατ?α δεν ε?ναι μονοσ?μαντε? ο?τε τελικ??. Δεν ε?ναι διφορο?μενε?, αλλ? ταυτοχρ?νω? ε?ναι σεμν??. Τι ζητ? ?μω? σε μια βιβλιοκρισ?α η ?ννοια τη? σεμν?τητα?; Εννο? εδ? μια αν?λυση που γνωρ?ζει ?τι η επιστημονικ?τητ? τη? οφε?λει αφεν?? να αναδεικν?ει τα μεταβαλλ?μενα ?ρια τη? πραγματικ?τητα? και αφετ?ρου να τα προσεγγ?ζει χωρ?? ?παρση και κυρ?ω? χωρ?? απολυτ?τητε?. Και τ?ποτε ?λλο εκτ?? απ' αυτ?ν την ?ρνηση τη? απολυτ?τητα? να μην περιε?χε αυτ? το βιβλ?ο, θα ?ξιζε να διαβαστε? απ' ?σο το δυνατ?ν περισσ?τερου?.
Κατ? τον επιστ?μονα, η υποβ?θμιση τη? δημοκρατικ?? ποι?τητα? συνοψ?ζεται σε τ?σσερι? βασικ?? προκλ?σει?: την περιθωριοπο?ηση των κοινοβουλευτικ?ν θεσμ?ν, την ?τεχνοκρατικοπο?ηση? των πολιτικ?ν αποφ?σεων, την ?λευση τη? δημοκρατ?α? του κοινο? και τη? συνηγορ?α? και το διαζ?γιο μεταξ? τη? ?πολιτικ??? και τη? σφα?ρα? χ?ραξη? τη? δημ?σια? πολιτικ??.
Το πρ?το επ?πεδο εντ?? του οπο?ου αναπτ?σσονται αυτ?? οι προκλ?σει? - τ?σει? ε?ναι αυτ? τη? αμφισβ?τηση? τη? κομματικ?? δημοκρατ?α?. Η αντιπροσωπευτικ? δημοκρατ?α ε?ναι π?νω απ? ?λα δημοκρατ?α των κομμ?των, τα οπο?α ?μω? ?χουν υποστε? μεγ?λου? μετασχηματισμο?? και απ? κ?μματα ιδεολογ?α? ?χουν μετασχηματιστε? σε κ?μματα καρτ?λ. Ενα τ?τοιο κ?μμα προσελκ?ει ψηφοφ?ρου? ?χι στη β?ση κ?ποιων ιδεολογικ?ν αφηγ?σεων, αλλ? ανακαταν?μοντα? αγαθ? και θ?σει?. Οσοι δεν απολαμβ?νουν τα οφ?λη απ? μια τ?τοια ανακατανομ?, εγκαταλε?πουν τα κ?μματα καρτ?λ για χ?ρη των αντι-ελιτιστικ?ν κομμ?των διαμαρτυρ?α?.
Κατ? τον συγγραφ?α η ?λλειψη εμπιστοσ?νη? στου? πολιτικο??, αντ?θετα με τι? αναλ?σει? του συρμο?, μπορε? να σημα?νει και ισχυρ? προσ?λωση των αμφισβητι?ν στα δημοκρατικ? ιδε?δη. Η δημοκρατ?α απειλε?ται περισσ?τερο απ? τη γενικευμ?νη απαξ?ωση ?λων ?σοι δεν εμπιστε?ονται τα κ?μματα καρτ?λ και ?χι τ?σο απ? του? ?διου? του? αμφισβητ?ε?.
Η ?Δημοκρατ?α
του κοινο??
Οσο περισσ?τερο απο?δεολογικοποιο?νται τα κ?μματα καρτ?λ τ?σο περισσ?τερο γ?νονται κ?μματα των προ?δρων του? και τη? ?αυλ??? του?. Ετσι ανο?γει ο δρ?μο? τη? μετ?βαση? απ? την αντιπροσωπευτικ? στη δημοκρατ?α του κοινο? (ΜΜΕ, δημοσκοπ?σει?, δημοψηφ?σματα), απ? του? ιδεολ?γου? και του? κομματικο?? ακτιβιστ?? στην επιρρο? των συμβο?λων επικοινων?α?. Την ?δια στιγμ? αυτ? τα κ?μματα εξαρτ?νται ?λο και περισσ?τερο απ? τα ΜΜΕ. Με τη σειρ? του? τα ΜΜΕ ε?ναι εξαρτημ?να απ? ισχυρο?? οικονομικο?? παρ?γοντε? περισσ?τερο απ? ποτ?. Η προβολ? τη? προεκλογικ?? εκστρατε?α? των κομμ?των καρτ?λ ε?ναι πλ?ον η με?ζονα εξυπηρ?τηση που ζητο?ν αυτ? απ? τα ΜΜΕ, τα οπο?α με τη σειρ? του? ενδιαφ?ρονται για την ?ενημερωδιασκ?δαση? του κοινο? και ?χι για τον προβληματισμ? του.
Η διεθνοπο?ηση τη? δημ?σια? πολιτικ??, ο εξευρωπα?σμ?? τη? και η πολυεπ?πεδη διακυβ?ρνηση συνδ?ονται ?χι μ?νο με τη μετ?θεση αρμοδιοτ?των απ? τι? εθνικ?? κυβερν?σει? σε διεθνε?? οργανισμο??, αλλ? και με τη διεθνοπο?ηση των επιλογ?ν δημ?σια? πολιτικ??. Αυτ? η μετατ?πιση δεν σημα?νει ?μω? αποδυν?μωση τη? εκτελεστικ?? εξουσ?α?, ?πω? κ?ποιοι βι?ζονται να συμπερ?νουν. Αντιθ?τω? η διεθνοπο?ηση αυξ?νει την κυβερνητικ? επιρρο? στη λ?ψη των αποφ?σεων, εν? την ?δια στιγμ? αποδυναμ?νεται ο θεσμ?? του Κοινοβουλ?ου και των βουλευτ?ν.
Ο Γ. Παπαδ?πουλο? ε?ναι πολ? επιφυλακτικ??, ?χι ?μω? αρνητικ?? στον ρ?λο των ανεξ?ρτητων Αρχ?ν, αλλ? ε?ναι ιδια?τερα καχ?ποπτο? απ?ναντι στη Ν?α Δημ?σια Διο?κηση, λ?γω τη? καθαρ? νεοφιλελε?θερη? απολυτοπο?ηση? εκ μ?ρου? τη? των αρχ?ν του ανταγωνισμο? και τη? αγορ??. Αλλ? και εδ?, ?πω? σ' ?λο το βιβλ?ο, στηρ?ζει τι? θ?σει? του σε μια εκτεταμ?νη διεθν? βιβλιογραφ?α και ?χι σε ιδεοληψ?ε? και εμμον??. Ακ?μη πιο καχ?ποπτο? ?μω? ε?ναι στην ?λο και πιο εκτεταμ?νη πολιτικοπο?ηση τη? δικαιοσ?νη?, χωρ?? αυτ? να σημα?νει πω? αμφισβητε? τη δι?κριση των εξουσι?ν και την ανεξαρτησ?α των δικαστικ?ν εξουσι?ν, εν? ρ?χνει φαρμακερ? β?λη και στην απολυτοπο?ηση τη? ιδεολογ?α? του συνταγματισμο?.
Τελικ? ζο?με τον χειμ?να των δημοκρατι?ν; Οχι. Ζο?με ?μω? την αμφισβ?τηση τη? αξ?α? και τη? σημασ?α? τη? πολιτικ?? για χ?ρη τη? διακυβ?ρνηση?. Ω? σοβαρ?? επιστ?μων υποστηρ?ζει πω? απ? την κατ?σταση ?να? ε?ναι ο επωφελημ?νο?: η εκτελεστικ? εξουσ?α.
Η τεχνοκρατικοπο?ηση τη? πολιτικ??, η δημοκρατ?α τη? συνηγορ?α?, ο κοινωνικ?? κατακερματισμ??, η διεθνοπο?ηση, η διοικητικ? μεταρρ?θμιση, οι περιορισμο? τη? αντιπροσωπευτικ?? δημοκρατ?α? και των κοινοβουλευτικ?ν -?νομοθετικ?ν θεσμ?ν, ο πολιτικ?? αλλ? ?χι και ιδεολογικ?? διπολισμ??, ακ?μα και η πολιτικ? τη? ατ?κα? και τη? ενημερωδιασκ?δαση?, ε?ναι τα επιφαιν?μενα εν?? επικ?νδυνου φαινομ?νου. Αυτ? δεν ε?ναι ?λλο απ? τον διαχωρισμ? αν?μεσα στη σφα?ρα τη? ?πολιτικ?? δραματουργ?α?? και τη σφα?ρα τη? λ?ψη? των αποφ?σεων. Η δι?ζευξη αν?μεσα στην πολιτικ? του προσκην?ου και την πολιτικ? του παρασκην?ου.
Ισω? χρειαζ?ταν να δοθε? μεγαλ?τερο β?ρο? στη στεν? σχ?ση τη? πολιτικ?? με το χρ?μα και ?χι μ?νο με τα ΜΜΕ, εν? η αν?λυση θα ?ταν ακ?μη πληρ?στερη αν ο τ?νο? ε?χε π?σει και στι? κοινωνικ?? ανισ?τητε? που γεννο?ν οι πολιτικ?? τη? διακυβ?ρνηση?.
Το βιβλ?ο αυτ? αποτελε? πολ?τιμο βο?θημα για ?σου? ενδιαφ?ρονται και να μ?θουν και να αλλ?ξουν τον κ?σμο.
Ελλειμμα δημοκρατ?α?
Κερδισμ?νοι και χαμ?νοι τη? διεθνοπο?ηση?
Ο Γι?ννη? Παπαδ?πουλο? υποστηρ?ζει ?τι το περ?φημο ?λλειμμα δημοκρατ?α? στην ΕΕ ε?ναι λιγ?τερο απ' ?σο σε πολλ? ?λλα κρ?τη. Χωρ?? ?μω? αυτ? να σημα?νει πω? και εδ? δεν πρ?πει να γ?νουν πολλ? προ? την κατε?θυνση του εκδημοκρατισμο?. Η πολλ? υποσχ?μενη περιφερειοπο?ηση τη? πολιτικ?? αντιμετωπ?ζεται με επιφυλ?ξει? απ? τον καθηγητ?, λ?γω και του υπερφιλελε?θερου στ?γματ?? τη? και τη? μετ?θεση? των δημ?σιων πολιτικ?ν σε μη πολιτικο?? θεσμο?? που συνδ?ονται με αυτο? του ε?δου? την περιφερειοπο?ηση. Εν? και οι ΜΚΟ, βασικο? φορε?? τη? ?δημοκρατ?α? τη? συνηγορ?α??, π?σχουν απ? μορφ?? αποκλεισμο? και ελιτισμο? που δεν του? επιτρ?πουν να λειτουργο?ν αντιπροσωπευτικ?. Eτσι τα πρ?γματα δυσκολε?ουν ?ταν φα?νεται, και ?σω? σε πολλ?? περιπτ?σει? και να ε?ναι, ?τι η διεθνοπο?ηση υποστηρ?ζει του? κερδισμ?νου? και αποκλε?ει του? χαμ?νου? των σ?γχρονων κοινωνικ?ν αναδιαρθρ?σεων.
Γι?ννη? Παπαδ?πουλο?
Οι δημοκρατ?ε? σε κρ?ση; Πολιτικ? και Διακυβ?ρνηση,
Μτφ. Ελ?νη Κοτυσφο?,
εκδ. Επ?κεντρο, 2018, σελ. 344
Τιμ?: 18 ευρ?