Θα μπορο?σε κανε?? να ισχυριστε? ?τι τα χρ?νια τη? κρ?ση? ?χουν γραφε? τα π?ντα και ?χουμε διαβ?σει επ?ση? τα π?ντα για την Ελλ?δα ω? χ?ρα που κινε?ται αν?μεσα στη Δ?ση και την Ανατολ?, στον Διαφωτισμ? και την ανατολικ? παρ?δοση. Και ?μω?, ο μυθιστοριογρ?φο? και δοκιμιογρ?φο? Μ?κη? Καραγι?ννη? διαψε?δει αυτ? την ?ποψη. Και επειδ? το θ?μα τελικ? ε?ναι ανεξ?ντλητο, αλλ? και δι?τι ο ?διο?, κινο?μενο? αν?μεσα στην Ιστορ?α και τη Λογοτεχν?α, αποκαλ?πτει του? διαχρονικο?? λ?γου? για του? οπο?ου? το ελληνικ? ?θνο?, αν και πολ? νωρ??, εισ?γαγε προχωρημ?νου? θεσμο?? τη? αστικ?? φιλελε?θερη? δημοκρατ?α?, δεν κατ?ρθωσε να του? υπερασπιστε? και να του? εφαρμ?σει.

Ο συγγραφ?α? ?αρπ?ζεται? απ? μια φρ?ση του Ν?τσε για το ?μικρ? και αλαζονικ? ?θνο?? για να παρακολουθ?σει τι? ατ?λειε? του ελληνικο? κοινωνικο? σχηματισμο? και την ατελ? συγκρ?τηση τη? ελληνικ?? ατομικ?τητα?. Διατρ?χοντα? την αρχα?α ελληνικ? μυθολογ?α και γραμματε?α παρατηρε? αρχικ? πω? στην ομηρικ? ηθικ? δ?σποζαν η τιμ? και η αιδ??. Αυτ? ?ταν η κεντρομ?λο? και συνεκτικ? δ?ναμη τη? αρχαιοελληνικ?? σταθερ?τητα?. Αυτ? κατ? πολλο?? σ?μαινε τον αποκλεισμ? τη? ?ποια? ατομικ?τητα? παρ?κκλινε απ? το κοινωνικ? σ?νολο. Εχει ?μω? ιδια?τερη σημασ?α η παρατ?ρησ? του πω? στην πορε?α απ? τον Αισχ?λο στον Ευριπ?δη παρατηρο?με την αν?δυση τη? ατομικ?? ευθ?νη? και την ?ενηλικ?ωση? του ατ?μου. Αξ?ζει εδ? να παρατηρηθε? πω? οι ?ννοιε? του ατ?μου, τη? ατομικ?τητα?, αλλ? και του ατομικισμο? ω? ξεχωριστ?? συνιστ?σε? τη? ανθρ?πινη? ?ουσ?α?? αποτελο?ν δημιο?ργημα τη? νεωτερικ?τητα? και ποτ? δεν αποτ?λεσαν αυτ?νομο στοιχε?ο του κοινωνικο? φαντασιακο? τη? αρχαι?τητα?. Το αυτ?νομο και ανεξ?ρτητο απ? κ?θε εξωτερικ? εξουσιαστικ? ? ιεραρχικ? αυθεντ?α ?τομο αποτελε? -?κατ? τη γν?μη μου -??γ?ννημα θρ?μμα? του Διαφωτισμο? και τη? νεωτερικ?τητα? και ?χι τη? αρχαιοελληνικ?? σκ?ψη?.

Η ελληνικ? ιδιαιτερ?τητα -?κατ? τον Καραγι?ννη -?με κ?ριο εκφραστ? τη? την Ορθοδοξ?α δεν κατ?ρθωσε να παρακολουθ?σει τη μεγ?λη επαν?σταση που επ?φερε ο Διαφωτισμ?? ?σον αφορ? την αυτονομ?α του ατ?μου και η λουθηρανικ? σκ?ψη ?σον αφορ? το φαιν?μενο τη? εσωτερ?κευση?. Τη μεταφορ? δηλαδ? του κ?ντρου β?ρου? απ? την εκκλησ?α και τα μυστ?ρια στην ατομικ? συνε?δηση του πιστο?. Ετσι κι αλλι?? ο Καραγι?ννη? τον?ζει ?τι στα θεμ?λια τη? νεωτερικ?τητα? διαμορφ?θηκε ?να αυτ?νομο υποκε?μενο, που βρ?σκεται σε απ?κλιση απ? το ελληνικ? πρ?τυπο.

Εθνορομαντισμ??

Ο Καραγι?ννη? παρακολουθε? τι? διαδρομ?? που ακολο?θησε η διαμ?ρφωση τη? νεοελληνικ?? ιδεολογ?α? για να εγκλωβιστε? στον χερντεριαν? ρομαντισμ?. Ετσι, σε αντ?θεση με ?λλα ?θνη, το ελληνικ? αποσυνδ?θηκε απ? την ιστορ?α και την πολιτικ? και θεμελι?θηκε σε μια ορθ?δοξη ερμηνε?α του πολιτισμο? (το δ?δυμο Ζαμπ?λιου - Παπαρρηγ?πουλου κατ? του Σολωμο? και, απ? την ?λλη, ο Σεφ?ρη? και εν μ?ρει ο Θεοτοκ?? κατ? του Λορεντζ?του). Ο εθνορομαντισμ?? ε?κολα μετεξελ?χθηκε σε εθνικολα?κισμ?, αφο? απ? την πολιτισμικ? εξ?γηση του ?θνου? περ?σαμε με ευκολ?α στην εξιδαν?κευση τη? ?ννοια? του λαο?. Εξιδαν?κευση που ε?χε και ?χει τ?σο δεξι? ?σο και αριστερ? πρ?σημο. Τελικ? η ελληνικ?τητα ε?ναι ?να τρα?μα (Αναγνωστ?κη?) που στα χ?ρια του συγγραφ?α αποκτ?, αν μη τι ?λλο, αισθητικ? αξ?α, χωρ?? να γ?νεται ελιτ?στικο? αισθητισμ??.

Ο σ?γχρονο? Ελληνα?, ?πω? γλαφυρ?τατα τον?ζει ο συγγραφ?α?, πανικοβ?λλεται και τον πι?νει ?λιγγο? ?ταν καλε?ται να ερμηνε?σει τι? αλλαγ?? που προκ?πτουν στον κ?σμο λ?γω τη? παγκοσμιοπο?ηση?. ?Ασφαλ?? οι Ελληνε? δικαιο?νται να κρατ?σουν του? ρυθμο?? ζω?? σ?μφωνα με την παρ?δοσ? του?. Ε?ναι δ?σκολο ?μω? να καταναλ?νουν ω? Δυτικοευρωπα?οι και να ζουν ω? ανατολ?τε?? (σ. 76). Μια σωστ? παρατ?ρηση που ?μω? αν αποκτ?σει ανθρωπολογικ? χαρακτ?ρα, αν δηλαδ? ερμηνε?σει τη συμπεριφορ? των Ελλ?νων ω? αποτ?λεσμα εν?? α-ιστορικο? DNA, το οπο?ο του? σπρ?χνει εκτ?? τη? Δ?ση?, αυτομ?τω? αποκτ? ελιτ?στικο χαρακτ?ρα. Ερμηνε?α που απλ?χερα βρ?σκουμε στην πνευματικ? αγορ? (βλ?πε μεταξ? πολλ?ν ?λλων και Στ?λιο? Ρ?μφο?). Ο Καραγι?ννη? ?μω? δεν π?φτει στην παγ?δα μια? τ?τοια? ανθρωπολογικ?? ερμηνε?α?. Αυτ?? οι εξελ?ξει?, ?πω? τον?ζουν και οι Γι?ργο? Δερτιλ?? - Πασχ?λη? Κιτρομηλ?δη?, οφε?λονται στο γεγον?? ?τι ?η επε?σακτη γαλλοκαντιαν? αντ?ληψη του ?θνου? στ?θηκε ατροφικ? και ?μεινε μ?νο στα χαρτι? γιατ? προ?π?θετε αστικ? τ?ξη, αστικ? ιδεολογ?α, κοινων?α πολιτ?ν και ?χι υπηκ?ων? (σ. 119). Στοιχε?α που και απουσ?αζαν απ? τον ελληνικ? ιστορικ? σχηματισμ?.

Για τον Καραγι?ννη η αν?λυση τη? ελληνικ?? ?ιδιαιτερ?τητα?? δεν μπορε? να γ?νει αντιληπτ? χωρ?? αυτ? να καθρεφτ?ζεται στι? ευρωπα?κ?? πνευματικ?? και ιστορικ?? εξελ?ξει?. Οπω? υποστηρ?ζει, σε σ?γκρουση με την κυρ?αρχη ιδεολογ?α του εθνορομαντισμο?, οι κορυφα?οι τη? λογοτεχν?α? μα? -?Σολωμ??, Κ?λβο?, Ρο?δη?, Παπαδιαμ?ντη?, Βιζυην??, Καβ?φη?, Σεφ?ρη?, Ελ?τη? -?διαμ?ρφωσαν το ?ργο του? μ?σα απ? συνεχε?? ωσμ?σει? με την ευρωπα?κ? λογοτεχνικ? πραγματικ?τητα. Πρ?γμα που σημα?νει πω? αυτ? η κυριαρχ?α δεν ?ταν καθ?λου απ?λυτη. Ιδια?τερα εντυπωσι?ζει ο τρ?πο? που προσεγγ?ζει τα θ?ματ? του μ?σα απ? την προσ?γγιση του ομηρικο? ?που?, των αρχαιοελληνικ?ν τραγωδι?ν, των μαθηματικ?ν. Τ?λο?, η συγκριτικ? αν?γνωση τεσσ?ρων διπ?λων που εκφρ?ζουν την αντ?θεση και σ?νθεση αν?μεσα στη γν?ση και την πρ?ξη, τον ν?μο και το καθ?κον, το απολλ?νιο και το διονυσιακ? στοιχε?ο (Αθ?να - Ιερουσαλ?μ, Ευκλε?δη? - Νε?τωνα?, Αντιγ?νη - Αντιγ?νε? και Φ?ουστ - Ζορμπ??) καθιστ? το βιβλ?ο πρωτ?τυπο, ευχ?ριστο και γεμ?το εκπλ?ξει?.

 

 

Μ?κη? Καραγι?ννη?
Μικρ? και αλαζονικ? ?θνο?
Εκδ. Επ?κεντρο, 2018, σελ. 368
Τιμ?: 14 ευρ?